Lớp Bê Tông Bảo Vệ Cốt Thép: Vì Sao Thép Bị Lộ Và Gỉ?

Lớp bê tông bảo vệ cốt thép là lớp bê tông bao quanh thanh thép, và khi lớp này mỏng hoặc bị thiếu thì thép sàn, dầm dễ bị lộ ra và gỉ. Bài này nêu 5 nguyên nhân thường gặp khi thi công, dấu hiệu nhận biết thép đang gỉ trong bê tông, cách phòng tránh trước khi đổ và việc nên làm khi thép đã lộ. Mọi chiều dày cụ thể phải theo bản vẽ và tiêu chuẩn hiện hành, nên bài chỉ chỉ cách kiểm tra chứ không thay thiết kế.

Vì sao thép sàn, dầm bị lộ và gỉ?

Thép sàn, dầm bị lộ và gỉ khi lớp bê tông bao quanh thép quá mỏng, thiếu hoặc bị hở, do thi công chưa đảm bảo hoặc do môi trường sử dụng. Lớp bê tông này tính từ mép ngoài bê tông đến mép thanh thép gần nhất, và chính nó giữ thép tách khỏi nước, không khí.

Bảng dưới đây tóm tắt 5 nguyên nhân thường gặp để bạn đối chiếu nhanh:

Thép dầm lộ và gỉ sau khi tháo cốp pha do lớp bảo vệ mỏng

Nếu bạn cần các mức chiều dày tham khảo theo từng cấu kiện, xem bài lớp bê tông bảo vệ cốt thép là gì. Lưu ý các con số trong mọi tài liệu chỉ để tham khảo, khi thi công luôn theo bản vẽ và tiêu chuẩn hiện hành do kỹ sư xác nhận.

Trước khi đi vào từng nguyên nhân, cần hiểu lớp bê tông này bảo vệ thép bằng cách nào.

Lớp bê tông bảo vệ giữ thép không gỉ bằng cách nào?

Lớp bê tông bảo vệ vừa ngăn nước và không khí chạm vào thép, vừa tạo môi trường kiềm quanh thép, nên trong điều kiện bình thường thép nằm trong bê tông không bị gỉ.

Lớp bảo vệ này mất tác dụng khi nó quá mỏng, bị nứt hoặc bị tác nhân xâm nhập. Độ ẩm kéo dài, khí CO2 trong không khí thấm vào theo thời gian và muối ở vùng gần biển đều làm môi trường quanh thép kém bảo vệ hơn.

Khi thép bắt đầu gỉ, lớp gỉ chiếm thể tích lớn hơn thanh thép ban đầu. Lớp gỉ này đẩy lớp bê tông bên ngoài, làm bê tông nứt dọc theo thanh thép rồi bong ra, khiến thép lộ nhiều hơn và gỉ nhanh hơn.

Hiểu cơ chế rồi, nguyên nhân đầu tiên cần nhìn vào là con kê.

Nguyên nhân 1: Thiếu con kê hoặc con kê sai chiều cao

Thiếu con kê hoặc dùng con kê thấp hơn lớp bảo vệ thiết kế làm thép sa xuống sát cốp pha, nên lớp bê tông bao thép mỏng hoặc không có.

• Dấu hiệu: sau khi tháo cốp pha thấy vệt thép hoặc vết gỉ ở mặt đáy sàn, mặt bên dầm.
• Cách tránh: chọn con kê có mặt kê đúng lớp bảo vệ trong bản vẽ, rải đều trên toàn diện tích và cố định chắc, không dồn một chỗ rồi bỏ trống chỗ khác.

Con kê bê tông đặt dưới thép dầm giữ lớp bảo vệ trước khi đổ

Cách đặt và buộc con kê từng bước có trong hướng dẫn cách bố trí và buộc con kê bê tông.

Có con kê mà thép vẫn có thể chạm cốp pha, đó là nguyên nhân kế tiếp.

Nguyên nhân 2: Thép chạm hoặc sát cốp pha

Thép lệch vị trí, thép lớp dưới bị võng hoặc thép đai dầm không đúng chỗ làm thép chạm cốp pha, dù đã có con kê ở nơi khác.

• Dấu hiệu: nhìn từ mặt dưới cốp pha thấy thép sát ván, thép lớp trên võng xuống thấp.
• Cách tránh: buộc thép chắc, đỡ thép đúng cao độ bằng thép chống và thép đai theo bản vẽ, kiểm tra khoảng cách từ thép đến cốp pha trước khi đổ bê tông. Yêu cầu cụ thể do thiết kế và giám sát quy định.

lớp bê tông bảo vệ cốt thép do thép chạm hoặc sát cốp pha

Dù thép đúng chỗ, bê tông đổ không kín thì vẫn có thể lộ thép.

Nguyên nhân 3: Bê tông rỗ, đầm không kỹ và bảo dưỡng thiếu

Bê tông rỗ tổ ong, đầm không kỹ hoặc bảo dưỡng thiếu để lại lỗ rỗng và vết nứt nhỏ, tạo đường cho ẩm và không khí vào đến thép.

• Dấu hiệu: bề mặt tổ ong, lỗ rỗng sau khi tháo cốp pha, vết nứt chân chim.
• Cách tránh: đổ và đầm bê tông theo đúng quy trình thi công, bảo dưỡng đủ ẩm sau khi đổ. Thời gian và cách bảo dưỡng theo yêu cầu của thiết kế và tiêu chuẩn thi công đang áp dụng.

Bê tông rỗ, đầm không kỹ và bảo dưỡng thiếu

Ngoài thi công, môi trường sử dụng cũng quyết định thép gỉ nhanh hay chậm.

Nguyên nhân 4: Môi trường ẩm, gần biển và bê tông bị nứt

Môi trường ẩm kéo dài, nước rò rỉ, vùng gần biển (có muối) và vết nứt bê tông làm thép gỉ nhanh hơn so với điều kiện bình thường.

lớp bê tông bảo vệ cốt thép bị lộ và gỉ do Môi trường ẩm, gần biển và bê tông bị nứt

Những vị trí hay gặp là sàn mái, sàn vệ sinh, tầng hầm và công trình ven biển. Với các vị trí này, thiết kế thường có yêu cầu riêng về lớp bảo vệ và biện pháp chống ăn mòn.

• Dấu hiệu: vệt loang nâu theo đường thép, nứt dọc, bê tông phồng ở sàn mái, sàn vệ sinh, tầng hầm.
• Cách tránh: theo thiết kế về lớp bảo vệ và vật liệu cho môi trường đó, chống thấm đúng. Không tự giảm hoặc tự tăng lớp bảo vệ so với bản vẽ.

Cuối cùng, thép đã gỉ sẵn từ trước khi đổ cũng là nguyên nhân hay gặp.

Nguyên nhân 5: Thép đã gỉ hoặc dính bẩn từ trước khi đổ

Thép để ngoài trời lâu, dính bùn, dầu mỡ hoặc đã bong vảy gỉ làm giảm khả năng bám dính với bê tông và có thể tiếp tục gỉ sau khi đổ.

• Dấu hiệu: vảy gỉ bong khi chà, thép bám bùn, dính dầu.
• Cách tránh: bảo quản thép đúng cách (kê cao khỏi mặt đất, che phủ khi mưa), vệ sinh thép trước khi đổ. Thép đã gỉ nặng thì hỏi giám sát trước khi dùng.

lớp bê tông bảo vệ cốt thép bị lộ và gỉ do Thép đã gỉ hoặc dính bẩn từ trước khi đổ

Vậy làm sao biết thép trong bê tông đang gỉ?

Dấu hiệu nhận biết thép đang gỉ trong bê tông

Thép gỉ trong bê tông thường lộ ra bằng vết gỉ nâu, vết nứt chạy dọc theo thanh thép và lớp bê tông bong ra. Bạn có thể quan sát:

1. Vết loang màu nâu hoặc nâu đỏ trên mặt sàn, mặt dầm.
2. Vết nứt chạy dọc theo đường thanh thép.
3. Bê tông phồng rộp hoặc bong từng mảng.
4. Thép lộ ra ngoài, có gỉ.
5. Gõ nhẹ nghe tiếng rỗng ở chỗ bê tông đã tách khỏi thép.

Dấu hiệu nhận biết thép đang gỉ trong bê tông

Nếu thấy những dấu hiệu này, bạn nên nhờ kỹ sư đánh giá, không tự kết luận mức độ nặng nhẹ.

Biết dấu hiệu rồi, phần tiếp theo là cách tránh ngay từ khi thi công.

Cách phòng tránh khi thi công

Lớp bảo vệ chỉ tạo đúng được lúc buộc thép, nên checklist dưới đây dùng trước khi đổ bê tông. Mọi số đo cụ thể lấy theo bản vẽ.

• Đã đối chiếu lớp bảo vệ trong bản vẽ với chiều cao mặt kê của con kê đang dùng.
• Con kê đủ, rải đều, đúng chiều cao và được cố định chắc.
• Thép không chạm cốp pha, thép lớp trên không võng.
• Thép sạch, không gỉ bong, không dính dầu và bùn.
• Đổ, đầm và bảo dưỡng bê tông đúng quy trình.
• Có biên bản nghiệm thu cốt thép được giám sát xác nhận trước khi đổ.

Cách phòng tránh khi thi công

Lớp bảo vệ cần vật tư giữ thép, nên phần sau nói cách chọn con kê.

Vật tư tạo lớp bảo vệ: chọn con kê bê tông thế nào?

Con kê bê tông là vật tư giữ thép cách cốp pha, và chiều cao mặt kê chính là lớp bảo vệ ở phía đó. Khi chọn con kê, bạn lưu ý ba điều:

• Chọn mặt kê theo lớp bảo vệ trong bản vẽ, không chọn theo thói quen.
• Chọn loại theo vị trí thi công: sàn, dầm hay cột.
• Dùng đủ số lượng và rải đều, không dồn một chỗ.

Kho Phụ Kiện Xây Dựng phân phối con kê bê tông với 14 mã cho sàn, dầm, cột (V1 đến V3, ĐN1 đến ĐN4, H6 đến H15), có CO/CQ, giao tận chân công trình và báo giá cho nhà thầu, đại lý. Bạn gửi bản vẽ hoặc lớp bảo vệ cần dùng, bộ phận tư vấn sẽ báo mã và số lượng phù hợp.

Nếu thép đã lộ hoặc gỉ thì cần xử lý đúng cách.

Thép đã lộ hoặc gỉ thì xử lý thế nào?

Khi phát hiện thép lộ hoặc gỉ, bạn không tự trám vữa lên thép gỉ mà báo giám sát và thiết kế để đánh giá. Các bước nên làm:

1. Ghi nhận vị trí và chụp ảnh khu vực nghi ngờ.
2. Báo giám sát và chủ đầu tư.
3. Kỹ sư đánh giá mức độ và đề xuất phương án xử lý.
4. Thực hiện theo phương án đã được duyệt.

Phương án cụ thể phụ thuộc vị trí và mức độ gỉ nên bài không nêu cách làm tại chỗ.

Câu hỏi thường gặp về lớp bê tông bảo vệ cốt thép

Lớp bê tông bảo vệ sàn, dầm dày bao nhiêu?

Chiều dày theo bản vẽ và tiêu chuẩn hiện hành, tuỳ cấu kiện và môi trường. Bạn có thể xem mức tham khảo trong bài lớp bê tông bảo vệ theo từng cấu kiện, nhưng vẫn cần đối chiếu bản vẽ.

Thép gỉ nhẹ trước khi đổ bê tông có sao không?

Lớp gỉ mỏng trên bề mặt và lớp gỉ bong vảy là hai mức khác nhau. Gỉ bong vảy làm giảm bám dính nên cần vệ sinh. Nếu chưa chắc mức độ, bạn hỏi giám sát trước khi đổ.

Có nên sơn chống gỉ lên thép trước khi đổ không?

Tuỳ yêu cầu của thiết kế. Thép chịu lực trong bê tông thường không sơn vì lớp sơn có thể ảnh hưởng bám dính với bê tông. Bạn nên hỏi kỹ sư trước khi xử lý.

Công trình gần biển cần lưu ý gì?

Công trình gần biển chịu tác động của muối nên thường có yêu cầu riêng về lớp bảo vệ và chống ăn mòn. Bạn theo chỉ định trong thiết kế.

Ai chịu trách nhiệm kiểm tra lớp bảo vệ trước khi đổ?

Giám sát và nhà thầu kiểm tra theo quy trình nghiệm thu của công trình. Biên bản nghiệm thu cốt thép nên có trước khi đổ bê tông.

Trên đây là giải đáp vì sao thép sàn, dầm bị lộ và gỉ khi lớp bê tông bảo vệ không đủ. Hy vọng bài viết giúp bạn kiểm tra được lớp bảo vệ trước khi đổ và biết cách xử lý khi gặp thép lộ nhé.